0%

Σύνδρομο υπερπροπόνησης των αθλητών:
αίτια πρόκλησης, διάγνωση, πρόληψη του φαινομένου

Η άσκηση συνιστά ένα ισχυρότατο stress (καταπόνηση) για όλα τα συστήματα του οργανισμού του ανθρώπου και ιδιαίτερα για το μυοσκελετικό και καρδιαγγειακό σύστημα. Η καταπόνηση αυτή είναι ιδιαίτερα ωφέλιμη για τον αθλητή όταν τα χαρακτηριστικά της (ένταση, διάρκεια, είδος και συχνότητα) είναι ελεγχόμενα-εξατομικευμένα και ο οργανισμός έχει τις απαραίτητες προϋποθέσεις για να την υποστεί.

Σε διαφορετικές περιπτώσεις, ακόμα και σε απόλυτα υγιείς αθλητές, η χρόνια, συνεχής και έντονη καταπόνηση με συνεχείς προπονήσεις και αγώνες οδηγεί σε μείωση της απόδοσής τους. Πιο συγκεκριμένα, η παρατεταμένη, έντονη και χωρίς τους κατάλληλους χρόνους αποθεραπείας φυσική δραστηριότητα προκαλεί οξεία ή/και χρόνια καταπόνηση του οργανισμού του αθλητή, μία κατάσταση που ονομάζεται "υπερπροπόνηση".

Η υπερπροπόνηση χαρακτηρίζεται από αδυναμία ενός αθλητή να διατηρήσει τα επίπεδα απόδοσής του στα προηγούμενα υψηλά επίπεδα, παρά τη συστηματική προπόνηση. Εκτός από την επίδραση της καταπόνησης του αθλητή με εντατική και πάνω από τα όρια της αντοχής του, προπόνηση, δύο επιπρόσθετοι παράγοντες που ευθύνονται για την εμφάνιση υπερπροπόνησης είναι η φόρτιση του αθλητή με άλλο είδος σωματικού ή/και ψυχικού stress και ο περιορισμός της διάρκειας ανάπαυσής του.

Στη βιβλιογραφία αναφέρονται 4 κύρια είδη υπερπροπόνησης: α) προπονητική κόπωση (η κόπωση που εμφανίζεται μετά από μία εξαντλητική προπόνηση ή/και σειρά από αγώνες, η οποία υποχωρεί σχετικά εύκολα μετά από απλή ανάπαυση), β) υπερπροσπάθεια (αποτελεί πιο προχωρημένη μορφή κόπωσης, η οποία εμφανίζεται συνήθως όταν ο αθλητής επιφορτίζεται και με σωματικό εξωαθλητικό ή/και ψυχολογικό stress, ενώ η διάρκεια της ανάπαυσής του είναι περιορισμένη-η αποχή του αθλητή για μικρό χρονικό διάστημα από προπονήσεις, η επαρκής ανάπαυσή του και η σωστή διατροφή του διακόπτει την πορεία της διαταραχής αυτής), γ) οξεία υπερπροπόνηση. (αποτελεί περισσότερο προχωρημένη μορφή από τις δύο προηγούμενες, όπου η διαταραχή της ισορροπίας ανάμεσα στις απαιτήσεις της άσκησης και στην αντοχή των διαφόρων συστημάτων οδηγεί σε ελάττωση της απόδοσης του αθλητή). Όταν η υπερπροπόνηση δεν διαγνωστεί έγκαιρα και ο αθλητής δεν αναπαυθεί επαρκώς, τότε η κατάσταση μεταπίπτει σε χρόνια παθολογική διαταραχή, δηλαδή στη δ) χρόνια υπερπροπόνηση ή σύνδρομο υπερπροπόνησης.

Οι παραπάνω 4 μορφές δεν συνθέτουν ξεχωριστές οντότητες με διαφορετικά συμπτώματα η μία από την άλλη, αλλά η μία αποτελεί πρόδρομη μορφή της επόμενης με τελικό αποτέλεσμα την επίταση ή το άθροισμα των συμπτωμάτων.

Το σύνδρομο υπερπροπόνησης περιλαμβάνει μία σειρά από παθολογικές εκδηλώσεις από τα διάφορα συστήματα που οδηγούν σε ελάττωση της απόδοσης, σε ενδοκρινικές διαταραχές, σε λοιμώξεις και σε μεταβολές της ψυχολογίας του αθλητή. Οι πιο σημαντικές από αυτές τις διαταραχές είναι: 1) βλάβες σκελετικών μυών 2) νευρο-ενδοκρινολογικές διαταραχές 3) καταστολή ανοσοποιητικού συστήματος 4) διαταραχή ψυχικής ισορροπίας του αθλητή 5) μεταβολή λειτουργικών και βιοχημικών παραμέτρων.

Χαρακτηριστικά ευρήματα της χρόνιας υπερπροπόνησης είναι η αύξηση της καρδιακής συχνότητας ηρεμίας, η ελάττωση της όρεξης, η μείωση του σωματικού βάρους, η αϋπνία και οι εκδηλώσεις συναισθηματικής αστάθειας. Ειδικότερα όσον αφορά τις διαταραχές της ψυχολογίας, η ένταση των προπονήσεων, η πίεση για τη νίκη και τα προσωπικά προβλήματα του αθλητή, τον οδηγούν σε μεταβολές του ψυχισμού του, ειδικότερα όταν επιπλέον είναι υπερκαταπονημένος. Χαρακτηριστικά συμπτώματα είναι η εμφάνιση διαφόρων φοβιών, εύκολης οργής και εκδήλωσης θυμού από πλευράς αθλητή, σύγχυση, αδυναμία συγκέντρωσης, ανασφάλεια και μελαγχολία.

Πιο σημαντικό από τη θεραπεία είναι η πρόληψη του συνδρόμου υπερπροπόνησης ή η διάγνωσή του σε πρώιμα στάδια. Αυτό διότι αν ο αθλητής εμφανίσει χρόνια υπερπροπόνηση, τότε απαιτείται διακοπή της αθλητικής δραστηριότητάς του και επαρκής ανάπαυση για διάστημα που μπορεί να διαρκέσει εβδομάδες ή και μήνες. Η πρόληψη της υπερπροπόνησης γίνεται με την εφαρμογή σωστού προπονητικού προγράμματος, το οποίο θα πρέπει να εξατομικεύεται ανάλογα με τις ικανότητές του, την αποφυγή επιβάρυνσής του με ψυχολογικό stress και τη σωστή διατροφή του.

Αντιλαμβανόμαστε ότι το σωστό "rotation" (ιδιαίτερα δημοφιλές στη χώρα μας, με μειωμένη όμως εφαρμογή…) προστατεύει από την εκδήλωση τέτοιων φαινομένων, με μείωση των αγωνιστικών καταπονήσεων των αθλητών. Ειδικότερα σε μεγαλύτερης ηλικίας αθλητές, η επιλογή ενός ορθού προπονητικού και αγωνιστικού προγράμματος (ακόμα και αν χρειαστεί επιλογή αγώνων που θα συμμετέχει ο αθλητής) διασφαλίζει την υγεία του και ταυτόχρονα προσφέρει περισσότερα χρόνια αγωνιστικής δράσης.

Έχετε απορίες;

Θα χαρώ να σας συναντήσω και να απαντήσω στις ερωτήσεις σας.

Επικοινωνήστε μαζί μου